Berberys

Kwasica pospolita, berberys zwyczajny

                                                                                                                                fot. http://pl.wikipedia.org/wiki/Berberys

Krzew pokryty cierniami. Kwiaty barwy złotożółtej, zebrane są w grona, wydzielają silny zapach. Owocami berberysu są szkarłatne, podłużne jagody. Charaktery­styczne dla rośliny jest występowanie na jej liściach (na spodniej stronie) rdzy zbożowej w postaci pomarańczowych plamek. Rdza przenosi się na zboża, dlatego berberys, kiedyś powszechnie rosnący w stanie naturalnym, został obecnie wytę­piony i spotyka się go raczej w uprawach.

Owoce (jagody) zbieramy jesienią, najczęściej we wrześniu, tuż przed pełnym dojrzewaniem (dojrzałe ciemnieją przy suszeniu). Zrywa się owoce bez szypułek, suszy w temperaturze podwyższonej lub na słońcu, w miejscu przewiewnym. Wysuszony surowiec powinien mieć barwę naturalną, ciemnoczerwoną. Owoce, które sczerniały, należy odrzucić. Jagody przechowuje się w szczelnych pudeł­kach, w miejscach suchych (łatwo wilgotnieją).

Właściwości lecznicze

Propagatorką berberysu w lecznictwie była już św. Hildegarda. W XVII wieku zaczął się rozpowszechniać w Anglii jako lek przeciw dolegliwościom wątrobowym.

Surowcem jest kora z korzeni i korzenie (Cortex et Radieis Berberidis) oraz owoce (Fructus Berberidis).

Skład chemiczny i działanie. W owocach występuje głównie witamina C. W korze i korzeniach alkaloidy i garbniki; im zawdzięcza berberys działanie lecznicze, głównie w schorzeniach przewodu pokarmowego. Przypisuje się im również właściwości hamowania wzrostu i niszczenie bakterii chorobotwórczych jelit.

Zastosowanie. Berberys jest skuteczny w zaburzeniach trawienia, w braku apetytu, w kamicy żółciowej, w przewlekłym zapaleniu wątroby, zahamowaniu wytwarzania żółci, w kamicy nerkowej szczególnie polecany u osób w wieku podeszłym.

Nie należy przetworów z berberysu stosować przez dłuższy czas, ponieważ może to mieć szkodliwy wpływ na serce, trzustkę i wątrobę.

Owoce berberysu są kwaśne, zawierają duże ilości witaminy C. dlatego też berberys nazywany jest często polską cytryną.

  

Postać leku

Napar z kory lub korzeni. Łyżeczkę do herbaty surowca zalać szklanką wrzątku. Trzymać pod przykryciem 10 minut. Odcedzić. pić 12 razy dziennie szklankę naparu przed jedzeniem. Podobnie przygotowany napar z owoców pić po osłodze­niu kilka razy dzień lie jako napój witaminowy.

Babka

Babka wąskolistna, babka Koniczynowa, języczki Plant ago lanccolalci L. Babka lancetowata (rodz. Planlaginaceae)

Babka szerokolistna. babka pospolita, babka wielka, babka szeroka, podróżnik, skołojna

Plantago major L. Babka zwyczajna (rodz. Plantaginaccac)

Babka lancetowata ma liście wąskie, gładkie, ciemnozielone, zebrane w różyczkę, a szerokolistna — szerokie i błyszczące. Kwiaty drobne, różowobrunatne, z długi­mi  żółtymi pręcikami zebrane są w kłos osadzony na długiej, sztywnej łodyżce.

Obydwa gatunki spotyka się powszechnie na polach, pastwiskach, przydrożach na piaskach i nad brzegami wód. Babka wąskolistna występuje często jako pospo­lity chwast w koniczynie. Zbieramy zazwyczaj liście babki wąskolistnej, w okresie kwitnienia rośliny, tj. od maja do sierpnia. Liście zrywamy z ogonkami tuż przy ziemi, suszymy w cieniu, w miejscach przewiewnych lub ogrzewanych do temp 40. Surowiec łatwo zaparza się i czernieje, suszenie musi więc być bardzo staran­ne. co polega przede wszystkim na rozłożeniu liści do suszenia cienką warstwą.

Właściwości lecznicze

Surowcem leczniczym są liście. <Folium Pkmtaginis). Skład chemiczny i działanie. Zawierają one glukozyd (aukubinę), flawonoidy. garbniki, witaminę C i sole mineralne. Działają wykrztuśnie. na przewód pokarmo­wy. a zewnętrznie przeciwzapalnie i bakteriostatycznie.

Zastosowanie. Babka stosowana była powszechnie w Europie w medycynie ludowej jako lek zewnętrzny i .wewnętrzny (niegdyś liśćmi babki szerokolistnej okładano miejsca ukąszenia przez żmiję), najczęściej w postaci soku ze świeżych roślin, a przy użyciu zewnętrznym — po zmieszaniu z białkiem jaja. Obecnie babkę stosuje się jako lek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego, osłaniający w chorobie wrzodowej żołądka, dwunastnicy, w stanach zapalnych błony śluzowej przewodu pokarmowego; jako łagodny środek wykrztuśny w nieżytach górnych dróg oddechowych (szczególnie u dzieci) z zalegającą wydzieliną i utrudnionym odkrztuszaniem. Zewnętrznie używa się babkę do okładów na trudno gojące się rany. oparzenia, owrzodzenia, do obmywań w stanach zapalnych sromu oraz na miejsca ukąszeń owadów, czyraki; odwar do przemywania oczu w zapaleniu spojówek.

Postacie leku

Napar. Łyżkę stołową liści babki zalać szklanką wrzątku, trzymać pod przykry­ciem około 15 minut i odcedzić. Pić przed jedzeniem 3 razy dziennie, osłodzony miodem (osłaniający). Surowiec najlepiej jednak stosować w połączeniu z innymi ziołami.

Napar z dodatkiem biedrzeńca. Łyżkę liści babki i korzenia biedrzeńca zalać szklanką wrzątku, po 15 minutach odcedzić, osłodzić miodem. Pić 3 razy dziennie po łyżce (wykrztuśny).

Napar z dodatkiem bobrka trójlistnego. Łyżkę liści babki i łyżkę liści bobrka trójlistnego zalać szklanką wrzątku. Po 15 minutach odcedzić; pić 3 razy dziennie przed jedzeniem po pół szklanki.

Sok ze świeżych liści. Świeże części roślin szybko i starannie umyć. wysuszyć w płótnie, drobno posiekać lub zmiażdżyć i wycisnąć sok. Pić z dodatkiem miodu (na 5 części soku 1 część miodu) lub w płynnych, ciepłych potrawach, jak np. mleko, rosół. zupy. Można sok przechować przez dłuższy czas: należy wówczas zmieszać go z miodem w proporcjach 1:1 i gotować przez 20 minut. Przechowywać w szczel­nie zamkniętych naczyniach — w chłodnym miejscu.

Okłady z liści. Liście babki umyć przegotowaną gorącą (nie wrzącą) wodą i przykładać na chore miejsca. Można również użyć liści zmiażdżonych.

Młode liście babki są jadalne i w wielu krajach Europy przyrządzane w postaci sałatek ora/ {lutowane jak kapusta. W mieszankach z liśćmi mniszka i pokrzywy używane są w tzw. kuracjach wiosennych.

Liście suszone są składnikiem niektórych gatunków tytoniu fajkowego, a także herbaty.

Dużo tłuszczu i białka zawierają nasiona są doskonałym dodatkiem do pokarmu dla ptaków hodowlanych.

Anyż

Anyż Pimpinella anisum L. — Biedrzeniec anyż (rodź. Umbelliferae)

                                                                                          fot. http://pl.wikipedia.org/wiki/

Pochodzi z Egiptu i Azji Mniejszej. Znany w Europie od IX wieku, kiedy rozpoczęto uprawiać go w ogrodach królewskich Karola Wielkiego. W XII i XIII wieku rozpowszechniony przez Arabów na półwyspie Pirenejskim i w Tunisie.

W zielniku Syreniusza jest również wzmianka o anyżu, że: „tu u nas w rozkoszniejszych ogrodach poczynają go rozmnażać".

Roślina roczna dochodząca do 50 cm wysokości. Zakwita w lipcu, kwiaty ma białe, drobne, zebrane w baldachy (kiście). W sierpniu zawiązują się owoce z wyglą­du podobne do owoców pietruszki, barwy zielonoszarej. Mają smak słodki, lekko szczypiący, wydzielają przyjemny zapach, pochodzący od zawartych w nich olejków lotnych. Uprawiany w krajach śródziemnomorskich, w Europie Środko­wej, Japonii i Ameryce Środkowej. W Polsce w dzielnicach południowych i po­łudniowo-wschodnich. Wymaga miejsca ciepłego, osłoniętego od wiatru, gleby żyznej, pulchnej. Rozmnaża się z nasion w kwietniu. Dojrzałe owoce mają ciemno­szarą barwę. Zbioru dokonuje się rano, gdy rośliny pokryte są jeszcze rosą. Zżęte (najlepiej sierpem) rośliny wiąże się w snopki i wiesza na strychu. Po wysuszeniu snopki młóci się, a nasiona po oczyszczeniu rozsypuje się cienką warstwą i dosusza w miejscach przewiewnych i suchych, często przesypując (łatwo zaparzają się i pleśnieją). Surowiec przechowywać najlepiej w papierowych torbach, w suchych miejscach.

Właściwości lecznicze

W starożytności zalecany przez Pliniusza Starszego jako środek ułatwiający zasypianie i sprzyjający młodemu wyglądowi twarzy.

Surowcem leczniczym są owoce (Fructus Anisi).

Skład chemiczny i działanie.

Owoce anyżu zawierają olejek lotny, którego głównym składnikiem jest anetol, działający wykrztuśnie, wiatropędnie i rozkurczająco.

Zastosowanie. Stosowany jest jako łagodny lek wykrztuśny w chorobach dróg oddechowych (przewlekłe nieżyty oskrzeli i gardła, suchy kaszel, astma), w zabu­rzeniach trawienia przy zaparciach objawiających się bólami brzucha i wzdęciach, szczególnie u dzieci jako środek wiatropędny. Jest również środkiem mlekopędnym — pobudza wydzielanie mleka u karmiących matek. Używany być może w bólach migrenowych.

Napar. Łyżkę stołową dobrze wysuszonych sproszkowanych nasion anyżu zalać szklanką wrzątku i trzymać pod przykryciem około 15 minut. Odcedzić. Pić 2—3 razy dziennie po pół szklanki naparu. Przeciw kolkom u dzieci można przygo­tować napar z owoców w mleku, podając łyżeczkami kilka razy dziennie.

Powidła. 1—2 łyżek wysuszonych i dobrze sproszkowanych nasion anyżku zmieszać z miodem lub syropem. Zażywać 2 razy dziennie po łyżce.

Poza zastosowaniem leczniczym anyż używany jest jako przyprawa do wyrobów cukier­niczych i alkoholowych. Słoma anyżowa dodawana do paszy bydła ma działanie mlekopędne. Jest również anyż rośliną pszczół.